100. rocznica otrzymania przez Władysława Reymonta literackiej Nagrody Nobla
W 2024 roku mija równo 100 lat od przyznania Reymontowi literackiej Nagrody Nobla. Co warto wiedzieć o kulisach przyznania tego wyjątkowego wyróżnienia? Który z polskich pisarzy konkurował z Reymontem o nagrodę?
Dokładnie 13 listopada 1924 roku Władysław Reymont, jako drugi polski pisarz w historii, został uhonorowany literacką Nagrodą Nobla (niemal 20 lat wcześniej, w 1905 roku, Noblem wyróżniono Henryka Sienkiewicza). Reymont został doceniony przez szwedzką Akademię za wybitny polski epos narodowy Chłopi.
Foto: PAP/Reprodukcja Jan Morek
Początkowo, od stycznia 1902 do grudnia 1908 roku, powieść ukazywała się w odcinkach w Tygodniku Ilustrowanym. W formie książkowej utwór również ukazywał się partiami – pierwsze dwa tomy zostały wydane w 1904 roku, tom trzeci w 1906, natomiast tom czwarty w 1909.
W 1924 roku Reymont był już w złej kondycji (umarł w następnym roku) i nie mógł samodzielnie odebrać nagrody. W liście do Alfreda Wysockiego, polskiego posła w Sztokholmie, który odebrał wyróżnienie w jego imieniu, pisał:
Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie może się rozebrać.
Co ciekawe, po otrzymaniu Nagrody pisarz miał być zasypywany wiadomościami z prośbą o… pomoc.
Jest pan wielkim pisarzem, dostał pan Nagrodę Nobla, wynosi to około dwustu tysięcy złotych, na co panu tyle pieniędzy? Przecież jest pan literatem, mowy nie ma o tym, aby pan mógł mi odmówić marnych pięciu tysięcy – przytaczał Reymont w jednym z listów.
Nie wszyscy wiedzą, że w tym samym roku kandydatem do literackiej Nagrody Nobla był Stefan Żeromski. Pisarz miał tego świadomość. W pamiętnikach pisał, że nerwowo przechadzał się po pokoju, powtarzając: Nic sobie z tego nie robię. Nic mnie to nie obchodzi.
Po latach ujawniono kulisy decyzji Kapituły. O twórczości Żeromskiego pisano wówczas:
Jego myśli, które w jego kraju odbierane są jako poruszające i głębokie, nam wydają się naciągane i niejasne, podyktowane raczej silnymi emocjami niż głęboką inteligencją.
Chłopi Reymonta byli zaś uważani za dzieło wyjątkowe, które dzięki bogactwu i prostocie opisu ziemi staje się absolutnie uniwersalne. Finalnie Stanisław Żeromski nigdy nie otrzymał tego prestiżowego wyróżnienia.
Czy Akademia dokonała słusznego wyboru, decydując się na autora Chłopów zamiast twórcy Przedwiośnia?
Zdjęcia: https://encyklopedia.pwn.pl/, https://antyksobieski.pl/reymont-chlopi-wyd-1909.html